Mga Komentaryo didto sa Istambay sa Mindanao kabahin sa “Mga Kinurisang Binisaya”
Ang musonod mao ang mga komentaryo gikan sa “Istambay sa Mindanao” nga akong gibalhin dinhi aron matapok na gyud.
Ang musonod mao ang mga komentaryo gikan sa “Istambay sa Mindanao” nga akong gibalhin dinhi aron matapok na gyud.
Jun P. | February 25th, 2007 at 7:07 pm
Maayo na imong gihimo waltz,palapdi pa ang kinurisang binisaya.
Mas nindot kung adunay mga binisayang balita pud,kay diri sa
amerika makalingaw magbasa sa imong kaugalingong pinulungan,kay
halos ininglis tanan imo makita diri.Padayon bay!
Edit Comment
3. james zamora | February 26th, 2007 at 9:19 am
Bay,
Ang pulong “Bay” basin ma trace nimo sa Bangla language sa Bangladesh. Buot ipasabot (bhai) brother. 15 ko kabulan sa bangladesh isip participation and gơod governance adviser. Daghang pinilungan sa Bangla (sinultihan sa Bangladesh) nga makita nato sa atong pinulungan , sa mga dialect dinhi sa Pilipinas. Kung interesado ka padad an ta ka og compilation, gamay lang god.
Di ba ang atong kasaysayan nag ingon nga ang pinulungan sa Pilipinas naggagikan sa Sanskrit?
Mao ni akong theory nga ang pulong “bay” posible nga gikan sa “bhai” sa Bangla.
Tehory lang ni bay kay dili ko linguist. Natingala lang ko nga nganong daghan kăyong pulong nato nga nă sa bangla.
Edit Comment
4. Waltzib | February 26th, 2007 at 10:15 pm
Miuyon ko sa imong teorya James. Bitaw pud, dili lang ikaw ang nakabantay niana. Mga 2005 man siguro to nga duna koy na ila-ila nga taga-Bangladesh didto sa dakbayan sa Cagayan de Oro.
Gi-tandi niya ang pipila ka mga pulong Binisaya nga duna daw kamay-ong sa ilahang pinulongan.
Wala man ko nahibulong kay sama lagi sa imong gikaingon, nanalid man sa inpluwensiya gikan sa pinulongang Sanskrit ang Binisaya. Sama sa pulong o ngalan nga “Visayas”. Dili ba duna may empire niadto nga gitawag og “Sri-Vijaya?”
Pero sa hilom na lang kining atong panag-hisgot. Sa laing pulong, “ato ato nalang ni” kay dili man lagi kita mga eksperto nga hanas makahiagom sa tinuod gayud nga gigikanan.
Salamat Bay sa imong gidalit nga tubag-reaksyon! Hangtud sa sunod!
Edit Comment
5.
mindanaw | February 27th, 2007 at 10:30 am
Labihang kaanindot sa pamati kung makatagbo ka og imong silingan, labi na kung matag-buan nimo sila sa dakong siyudad sama sa Dabaw.
Una-una daw dili ko makatuo.
Pero ang kanhi namong silingan sa Sumpong, didto sa Dakbayan sa Malaybalay, nga si Bogs nia na diay nagpuyo ngari.
Nag-anam gyud pagkagamay ang kalibutan. Dili na ka makabantay nga daw sama na sa ilang gitawag ngadto sa internet nga “Global Village” o barrio-kalibutan.
Haskang sabaa namo tunga-tunga sa SM City mall uban niya ang iyahang misis ug mga anak.
Nanggawas ang mga pinulongang gikan gyud sa among dapit sama sa “tsadaha ana ui” o kaha “manuroy ta”.
“Tamboka na nimo doy ui,” matud pa niya human ko siya sawaya nga tatay na kayo siya og itsura.
Halos mga napulo (10) na katuig nga wa mi magkita kay nihawa naman mi sa puloy-anan sa akong iyaan duol sa balay nila Bogs.
Nahinumdoman ko na hinuon ang among mga kabuang niadtong mitungha pa mi sa high school. Uban sa tulo pa nako ka mga silingan, manglaag mi ngadto sa kalasangan sulod sa compound sa Bukidnon Forest Inc. nga niadto proyekto sa kagamhanang Pilipinas ug sa nasud sa New Zealand didto sa Bukidnon.
Gibyaan na sa mga langyaw kato nga proyekto sa pagpananum balik og kakahuyan sa naupaw nang mga bukid sa Malaybalay ug kasikbit nga mga dapit.
Ang lingaw namo samtang mangita ug putol nga kahoy aron isugnod sa panimalay, mangita kami ug mga kalasanun nga pagkaon nga ang mga ngalan dili na nako madumduman.
Inigkahuman, mangaligo kami didto sa suba sa Sawaga, mga 200 metros gikan sa dalan. Kaniadto, tin-aw og limpyo pa kayo ang Suba sa Sawaga. Karon lain pa nga sapa nalalng kini para kanako, dili napud masaligan ang kalimpyo niini.
Inig kagabii, among buhat mag atang og mga sakyanan sa national highway og maglumba mangandoy kung hain sa mga lumalabay nga sakyanan ang among gustong matagiya ugma damlag.
Na naunsa naman hinuon ni. Rewind man.
Hunungan ko nalang pagbalik-tanaw sa kagahapon kay marag taas na kayo ni. Usa pa, magdrama lang ko sa mga nawala og wala na nako nakita nga mga talanawon, kaagi og mga higala.
Sa laing bahin, basin pa maguol lang ko nga duna nay daghang mga damgo nga wa pa intawo’y katumanan.
Apan, diba 10 anyos na ang milabay. Buot pasabot nga sulod sa ana nga mga tuig, nakasugakod ko niining barrio kalibutan nga usahay alimoot kayo ang dagan.
Busa siguro grabe ang akong kalipay makakita sa mga higala sa kagahapon. Nakadungaw ko ug balik sa panahon nga puno pa ko ug naguros uros sa mga damgo og pangandoy.
Dili pa man sab ulihi nga duawon katong mga damgoha siguro. Basin dunay nahiagum na nga wa ko lang namatikdi. O di kaha basin mitipas na ko sa mga mas maayong dalan.
Mao nga nakangisi na pud ko, sama nga mas nibata ko og 10 anyos. Nibalik ko pagkamalaumon.
Haay, Pastilan ondoy, hala damgo gyud – libre bitaw!
Edit Comment
6. tonyofrins | March 3rd, 2007 at 2:04 am
nindot ang pinulongang binisaya. ma-lunsay man o dunay sambog gikan sa ubang diyalekto, ang Bisaya sama sa usa ka bulawan nga bisan malubong sa ata sa lapok, basta hinisan, mogilak gihapon.
Ang mantalaang Binisaya dili na usa ka damgo sa dakong bahin sa Mindanao. Gikan sa siyudad sa Dabaw lahos na ngadto sa kabaybayonan sa Surigao, kasawo na sa init nga kape matag buntag sa mga molupyo ang gihatod nga balita ug kasayuran sa mga mantalaan sa atong kinaiyang dila.
Busa, dili sab imposible alang kanimo Bay nga magmalampuson sa imong giunlanan nga damgo ug gihambin nga tumong nga makapabarog sa usa ka diyaryo sa atong pinulongan diha sa Bukidnon. Suporta’s mga tawo lang sa banika, ang imong gilaumang tigbasa, ang umola. Makuha kana nimo ug molampos ikaw. Labi na kay ilang mga estorya, kaagi, hunanhuna ug mga damgo ang imong ikulit diha sa kada tulo sa tinta sa papel.
Edit Comment
7. tonyofrins | March 3rd, 2007 at 2:16 am
Ania-ay mga balita nga gipatik ug unod sa Periodico Caraga, usa sa mga Binisayang inadlaw nga mantalaan nga nagkubre sa rehiyon onse ug trese (davao ug caraga regions)…..
tabloid ang format sa Periodico Caraga, usa sa tulo ka mga inadlaw nga mantalaan sa Davao-Caraga regions…Medyo bug-at nga sulod sa 12-panid nga papel ang mga estorya labot sa krimen ug gubat, apan sama sa mga subol nga mantalaang inadlaw, naningkamot sa pagpatik sa mga estoryang mohatag ug dugang bul-og sa pangandoy alang sa mga tigbasa, nga human sa ilang pagtilok sa usa ka tasa nga kape ug pagtak-op sa luyo nga panid sa papel, makaginhawa sila, makapanaghoy ug makaingon, ” daghan pa man diay nindot sa akong komunidad luyo sa mga gubat ug kamatay..”
Mga tanod sa Butuan gi-seminar pod
Ni Elsa Oranda
Aron mas epektibo isip kaabag sa pagpatuman sa balaod, mga tanod gikan sa 86 ka baryo sa Butuan City gipa-ilawom sa seminar niadtong miaging adlaw.
Sumala ni Chief Inspector Martin Gamba, unang hugna sa mga sakop sa civilian volunteers organization (CVO) mitambong alang sa “enhancement seminar”.
Ang hepe sa Central Police Precinct usab nagsulti nga dakong tabang alang sa mga CVO o tanod ang maong tigom sanglit daghan sila ug makat-onang butang labot sa pagkaluyo-luyo sa mga pulis pinaagi niini.
“Kinahanglan usab nila ang kahibalo sa balaod aron dili sila mahimutang sa alanganin sa panahon nga mopatuman na sila niini”, sulti ni Gamba.
Una niini gipahayag ni City Mayor Democrito Plaza II nga ang mga CVO /Tanod tugotan na nga makahupot ug armas nga magamit nila panahon sa trabaho apan kini ubos sa kalagdaan nga gipagawas sa Department of Interior and Local Government (DILG)
***
Sa Caraga
“Search for Outstanding Civil Servant” gibuksan na
Ni Elsa Oranda
Bukas na ang buhatan sa Civil Service Commission (CSC) sa Caraga alang sa pagpanawat sa mga nominasyon alang sa mga “maayong kawani sa gobyerno”.
Tulo ka kategorya ang mahimong apilan alang sa nominasyon sa Outstanding Government Employees, si Abner Caga, administrative officer sa Philippine Information Agency (PIA) 13 nagsulti.
Apil sa mga mahimong i-tuboy ang mga empleyado alang sa Lingkod ng Bayan Award, Pag-asa Award ug Dangal ng Bayan Award.
Matud ni Caga nga bisan kinsa mahimo nga moduso sa nominasyon sa kandidato.
Gisulti ni Caga nga pinaagi sa maong award, mas madasig ang mga empleyado sa gobyerno nga mo-serbisyo sa katawhan gumikan sa pag-ila sa mga hut-ong sa katilingban sa ilang maayo nga nahimo.
****
AgNor mo-kapital sa turismo
Ni Louie Oranda
Turismo ang target karon sa Agusan del Norte aron makadugang sa panudlanan sa lalawigan.
Ang mga sakop sa community affairs office (CAO) sa probinsiya naghan-ay na sa mga pagpangandam aron himoong “tourist haven” ang pipila sa mga lungsod niini.
Sumala ni Edgar Palarca Jr., information officer sa Governor’s Office, nga naglusad na ang iyang buhatan ug mga tourism awareness campaign.
Gitan-aw sa opisyal nga potensiyal sa buhis ang industriya sa turismo tungod sa mga daghang talan-awon nga ikadalit sa probinsiya.
Gawas sa mga natural nga hiyas sa kinaiyahan sama sa dive resorts, mga langob ug daghan pa, ikapanghambog sab sa 3rd class province ang mga karaang istruktora ug mga edipisyo niini nga tugob sa kasaysayan.
Sa kasamtanagan ang buhatan sa CAO dunay mga “tour promo packages” alang sa mga bisita.
*****
Babayeng recruiter dakpan sa pantalan
Ni Louie Oranda
Babaye nga suspek sa pagpang-recruit ug mga menor de edad ang nasikop sa mga elemento sa Surigao City Police Station (SCPS) ug Philippine Ports Authority (PPA) didto sa Doña Eva Macapagal Terminal Surigao.
Sa pagpangulo ni Major Froilan Caburla, nasakpan si Mary Joy Vitali uban sa mga dalagita nga giingong dalhon unta sa suspek sa Metro Manila.
Ang grupo ni Vitali gidakop alas-6:600 sa gabii subay sa reklamo sa ginikanan sa usa sa mga biktima.
Si Vitali, taga-Metro Manila nadakpang kuyog ang mga biktima nga sila si Sheena,17; Renelyn, 22; Sonia,17; Mary Grace,17; Lynmae,15; Lovely Mary,16 ug Carolyn, 17, mga residente sa Surigao.
Sa report nga nakaabot sa rehiyonal nga buhatan sa kapulisan sa Caraga nasayran nga ang mga batan-on gipasaligan sa suspek nga makatrabaho sa Manila isip mga waitress o dili kaha katabang apan na-bara sa mga pulis si Vitali gumikan kay wala kini mga papeles alang sa pag-recruit ug mga trabahante.
Kaso nga paglapas sa Akta Republika 9208 ang balaod nga nag hatag ug proteksyon sa mga menor de edad gihikay na batok sa suspek nga kasamtangang nagtingkagol karon sa selda sa Surigao City Police.
Edit Comment
8.
mindanaw | March 3rd, 2007 at 9:46 am
Daghang salamat kanimo Tonyofrins. Kaanindot basahon ang grano sa imong Binisaya, daw susama ra kini nga imong gibatbat.
Sa Bukidnon, wala pa intawon ang Binisaya nga mantalaan, hinaut pa nga matukod na kini.
Salamat sa imong makadasig nga dalit!
Istambay sa Mindanao
Edit Comment
9. Jun P. | March 4th, 2007 at 1:32 pm
Nindot…nindot.
Edit Comment
10. tonyofrins | March 7th, 2007 at 8:55 pm
Bay, salamat pod nga naka-mugna ka niini nga blog..naa na koy laing nakabig aron modalikyat dinhi matag karon ug unya..kauban nato nga batan-on pod..gibiyaan ang gisakwat nga karit ug sugong (mananggite daw siya’s bislig sa una) aron makigdula sa musa sa mga letra aron itagik sa papel ang kada witik sa atong dila nga bisaya…
tingali, panahon na ‘ni nga hatagan ug dugang nga regard o pagtagad ang bisaya..nga kaniadto, yam-iran sa mga tigbasa sa siyudad, kay lagi, low-class ug inistoryahan kuno’s bukid, madungog ra kauban sa iyagak sa mga gangis…
since daily ang periodico caraga, mahimo ba bay, nga mopa-pilit kita dinhi sa mga nag-unang estorya sa mantalaan?
bay, salamt gyud sa imong pag-abli sa pultahan ug pagdalit kanato, labaw na sa pag-abiabi,,,,
mabuhi ka bay!
mabuhi ang panitik nga bisaya!
Edit Comment
11. tonyofrins | March 7th, 2007 at 8:59 pm
Isports
Sa World 8-Ball Championships
Bata, Django tagak; Alcano karga sa q’finals
Pilde ang giilang sinaligan sa Pilipinas dihang usa-usa nga nangatagak sila Francisco “Django” Bustamante ug Efren “Bata” Reyes sa nagpadayong World 8-Ball Championships sa Fujaira, Dubai.
Sa nagpadayong eliminations, nabiya si Bustamante 10-9 sa kontrang hitsas gikan sa Germany nga si Thomas Engert. Bisan unsaon ug hugyaw sa mga Pinoy fans nga misaksi, nabitin ang diskarte ni Bustamante ibabaw sa berdeng lona ug sayo kini nag-impake gumikan sa kaparotan.
Samtang wala midulot ang magic ni Reyes dihang nabiktima siya sa giilang “silent killer” sa Alemanya gihapon, nga si Marcus Chamat. Si Chamat mipaabog kang Reyes pinaagi sa lapad nga 10-4 deficit. Unang midaug si Reyes, sa first round, atol sa hugna diin nahagbong si Bustamante, dihang iyang gipilde ang Pinoy sab nga si James Ortega, 10-2.
Hinuon, upat pa ka mga Pilipino ang nabilin sron makigsangka alang sa quarterfinals ug posibleng sa semis. Sila nag-apil kang Ronnie Alcano, Dennis Orcullo, Joven Bustamante ug Elvis Calasang.
Gawas nila Reyes ug Bustamante, nangataktak pod niadtong Martes ang mga inilang pool players nga sila Ralf Souquet ug Thorsten Hoffman sa Germany, Darren Appleton sa Great Britain ug ang defending champion nga si Chia-Ching Wu sa Taiwan.
Sa quarterfinals nga dulaon didto sa Al Bustan Center, Fujairah, makalaban ni Alcano si Calasang samtang si Orcullo kontra Chamat ug laing Bustamante na pod sulayang pildehon ni Engert.
Ubang match-up naglakip ni Nick Van Den Berg sa Netherlands kontra sa katagi-nasod nga si Niels Feijen.
*****
3 container van sa Stanfilco gi-bara sa NPA
saging gipahabwa, gihatag sa mga tawo
Ni Frederick Divino
Tulo ka mga container van nga kargado ug saging gibabagan sa mga gituohang rebeldeng New People’s Army (NPA) didto sa New Bataan, Compostela Valley niadtong Lunes.
Si Police Inspector Vianney Ross Lagundi, hepe sa New Bataan Police Station nagsulti nga 30 ka mga armado ilawom sa usa ka Kumander Jiejie sa Front Committee 27 mi-bara sa mga sakyanan nga gi-hire sa Dole-Stanfilco ug gimandoan ang drayber nga ibilin ang mga container nga dasok sa mga saging didto sa Barangay Magangit.
Ang insidente nahitabo alas-7:00 sa gabii dihang gipara sa mga rebelde ang mga sakyanan ug gipanaog ang mga drayber ug pahinante.
Si Lagundi nagsulti sa Periodico nga base sa ilang pagpanubay, gipugngan kadali sa mga armado ang mga sakyanan ug gisugo ang mga drayber ug pahinante nga tanggalon ang container van gikan sa ulo sa mga trak.
Hinuon, wala pasipad-i sa mga suspek ang mga sakay sa mga trak.
“’Yung mga saging pinamigay sa mga tao, ‘yung container nakuha na ng Dole”, sulti ni Lagundi pinaagi sa text message nga gipadala ngadto sa Periodico Caraga kagahapon.
Gikan sa lungsod sa Maragusan ang mga trak ug nanghakot gikan sa plantasyon sa kompaniya.
Pagpangilkil ang gitan-aw nga motibo sa awtoridad labot sa hitabo.
“Hindi nagbigay nga revolutionary taxes (ang Dole-Stanfilco) kaya gi-hold ‘yung van”, sulti ni Lagundi.
Ang hepe nagsulti sab nga mo-himo ug imbestigasyon ang iyang buhatan aron pagtino sa uban pang posibleng motibo sa hitabo samtang gihulat niini nga moduso ug reklamo batok sa NPA ang mga drayber.
(FREDERICK DIVINO/PNN)
Edit Comment
12. Jun P. | March 8th, 2007 at 2:38 pm
Maayo,maayo…
Edit Comment
13. tonyofrins | March 8th, 2007 at 7:45 pm
Ang Duyan
Ni Frinston Lim
Mihinok siya pagkabati sa sigaak. Nanghiwid, milugsot sa habol iyang dunay lama sa lapok nga gagmayng mga tiil. Mibakod siya bisan gitrangkahan pa sa duka iyang mga mata. Human, gipamilo ang puti nga panapton ug gipatong sa ulohan sa katre.
Diretso sa kusina si Chanda apan dili aron mokaon. Sa kagamay sa iyang bayhon, kilas kini bisan pa, ug ang nuybe anyos mitungtong sa bangko nga sagad lingkoran niya aron magkagod sa ituno; ug nagdigamo sa banggera. Sa gawas, inanay nga napaksi ang kangitngit, gilangkat sa tuyhakaw sa banag-banag.
Iyang naaninaw ang barog sa tag-iya sa singgaak. Si Tiya Isidra niya, ang namat-an niyang kauban sa iyang Papa Gerson. Nagpuk-ong kini kilid sa dakong goma nga tadyaw tupad sa ilang haligi. Gikusohan ang hinukas sa iyang Papa.
Mitakos siya sa laton sa bugas. Gibubo sa kaldero. Mikalos pa ug usa.
Atua sa pikas lungsod iyang amahan. Tigladlad kini ug mga panapton ug mga kinomprang sinina nga ukay-ukay. Kung asa ang pista o bisan sinemanang laray, modayo iyang papa, mawala sa ilang pinuy-anan ug silang duha sa iyang tiya lang ang mabilin.
“Uy maayo kay mibangon na ka’ng kanahana ka!” si Tiya Isidra niya nga namuga sa kataposang pantalon nga gilabhan. Sukad siya nakamatngon, wala siya kahinumdom nga gi-estoryahan ug hinay sa kaipon sa iyang amahan. Kung dili motrabaho si Papa Gerson niya, hilom kaniya ang babaye. Apan sa iyang kalingkod, masiplatan ni Chanda ang kapungot sa mga mata niini.
Nanghugas siya mga baso samtang nagtak-ang sa kaldero. Kagabii, milaag ang mga kumare sa iyang tiya. Kaadlawon na nanganaog kay nagbilar sa tong-its. Gibinlan siya sa mga hugason.
“Bantayi nang kan-on ha!” dalikyat na pod ni Isidra. “Naglatagaw na pod nang utok mo. Dukot gani na, ipahabhab gyud nako na nimo hurot”.
Misaka si Tiya Isidra pagdapit niya alang sa pamahaw. Human nakapanarapo sa kamot nga nagkasabon, wala kini tingog-tingog nga mitangka sa lamesa ug giatubang ang pritong buwad-pinikas, kan-on ug suwa nga kinamunggayang moro-moro.
Apan wala pa gani siya kasugod paghungit human misunod ug lingcod, mituasik sa iyang dughan paubos ang mga mumho, dahon sa kamunggay ug mga bukog sa buwad gikan sa baba sa iyang tiya. Namalikas kini, mitindog, ug giatubang siya nga hilabihan ang gibating kakurat ug kahadlok.
“Sakto man na sa bitsin ‘Tya”, ni Chanda pa, nga nag-anam pagdutdot sa bungbong, daw gustong magpatukob sa pligo sa mga kahoy.
“Animal ka, hapit na ka ma-dalaga dili ka pa kabalo magluto! Pareho lang mo sa imong kaliwatan. Hala, hipusa na! Way lakaw ‘ron ha. Walay naog sa silong!”, daw matanggal iyang dalunggan sa makabungog nga maldisyon sa iyang “tiya”.
Mitibi iyang mga ngabil. Gipanghipos niya ang mga plato. Sa iyang duha ka aping, nanglumbaanay pagpadailus ang napislat nga mga lusok sa luha.
Naluoy siya sa iyang kaugalingon. Isumbong ta gyud ka ni Tiyo Dignos, sa iyang hunahuna pa.
Apan wala na siya kabantay sa pagkibot sa iyang mga ngabil.
Milagapak sa iyang baba ang gahi nga tsinelas-pambalay ni Isidra. Wala diay kini mikanaog, sukwahi sa iyang gituohan. Didto lang kini sa pultahan, gisipatan siya niadtong gihipos ang lamesa.
“Ug kinsay gihadlok mo, ako?”. Igo na lang sa pagpusnga-pusnga si Chanda samtang nagsugod na pod ang kitab-kitab sa baba ni Isidra.
“Nagpalaban ka ‘adtong amigo mong tumo-tumo? Nabuang na gyud tingali ka ba!”. Mingaab ang bata, iyang siyagit luom sa iyang galamhan samtang milukop sa balaay ang piniti sa tsinelas nga miigo sa iyang nagbinhod nang sampot
Gitawag siya nga maldita sa iyang ina-ina. Kini matag lakaw sa iyang papa sunod buntag.
Mamat-an niya pila na ka kaadlawon nga maglalis ang pikas kuwarto kay misumbong siya nga nabunalan sa iyang tiya sa miaging hapon.
Napusposan siya niadtong hapona kay gisuklan niya si Isidra. Gipaak niya ang usa sa mga tudlo niini dihang nasakpan siyang mosibat unta kay moadto sa karaang parke.
“Naghulat nako si Tiyo Dignos! Moadto lagi ko!”, labihang limbag ni Chanda pagkasakop ni Isidra.
“Dili lagi ka mahimong molakaw! Maldita ka gyud buanga ka! Saka diri, saka!”, ug giguyod siya pasulod balik sa balay. Gipusposan na pod siya hangtod nakatulog.
Ang iyang papa wala makamatikod nga labihan ang pakigbugno niya makaadto lang sa parke.
Human sila magdula sa iyang amigong ginganlan ug Dignos didto sa duyanan sa parke luyo sa munsipyo, mouli siya sa dili pa mokilom-kilom ug wala pa iyang amahan.
Inig abot sa iyang papa, humot na siya, gikaligoan. Ang likod giburdahan sa mga burot agi sa kusi ug kusnit.
“Dah, ‘nang anak nimo ay, gipatulog kaganina, ambot milakaw na pod siguro. Nahulog tingali sa tantong pakigdula atong iyang amigo”, lunay nga esplikar ni Isidra dihang nangusisa si Gerson labot sa mga labagha ni Chanda usa ka gabii.
Nangambot ang babaye pagpangutana sa kapuyo bahin sa amigo sa bata.
Wala na kini nanukot ug gipalong ang suga sa ilang lawak.
Sama sa bulkan nga nag-umido si Isidra dihang usa ka hapon lapas na sa alas-4 sa hapon, wala pa mibutho ang Chanda. Nagduda dayon si Isidra nga tua na pod sa kanhi parke nagyampungad ang bata.
Dili siya ganahan motaak didto tungod gawas sa daghang mga lamok, mingaw ang dapit labi na kay Sabado ug walay opisina sa atbang niining munisipyo.
Ang iyang mga amiga sa tong-its nakalakbit sa epekto sa lugar ngadto sa bata.
Kanhi bibo ang parke. Daghan ang mga dulaanan. Dunay padiditan, tuya-tuya ug ang paborito ni Chanda nga duyan kilid sa gilumotan nang hinimo nga linaw.
Matag hapon, daghang mga bata ang mohapit didto gikan sa eskuwelahan aron magdula. Magdakpanay, magtigso, taguanay sa mga nagpalibot nga bulak sa santan.
Apan dihang sa kadugay, wala maatiman ang mga puthaw nga padulaan niini tungod sa kakulang sa pondo sa munsipyo, naunhan sa taya ang mga ekipo ug nangadaot.
Namingaw ang dapit ug bisan ang mga managtrato nga kinaham ang pagdeyt didto nangawala.
Nakahigayon hinuon ang usa ka kanhi trabhante sa lungsod kinsa apil sa pagpabarog sa parke, nga magyarok ug thiodan kilid sa entrada nga arko dihang nasakpan ang asawa nga gikabit sa iyang silingan.
Nakahisgot si Isidra ngadto sa iyang mga amiga sa giyawyaw nga amigo ni Chanda usa ka hapon samtang nagbaraha sila sa iyang balay.
“Mare, wala kaha na-ana imong anak-anak?”, si Tecla, usa sa mga kadula ni Isidra misal-ot, ug nagmustra pa pinaagi sa pagtuyok sa usa sa mga tudlo dapit sa sentido.
“Na, maayo ‘nuon mare kay haskang badlungona ana”, mibunlot ug usa ka baraha gikan sa gipatong sa lamesa si Isidra ug gisukip sa diha sa iyang kamot.
Si Tecla, sa seryosong tingog mipadayon. “Bitaw Mare, ani man god. Ang akong Sidoy gikan sa tangkungan luyo sa munsipyo. Pag-agi niya sa karaang duyan, tua ang Chanda. Naglabyog-labyog.”
“Unya unsa may naa ana?” si Barang, laing sugarol. “Nagduyan man lang kaha?”
Mikuros ang duha pa nila ka kauban hasta si Isidra. “Bitaw”.
“Kuan man gud mga mare. Ingon ni Sidoy, walay laing kauban ang bata pero nagyawyaw kini. Nagkibot-kibot ang baba, sa daw dunay kaistorya.”
Miligid pa ang pipila ka gutlo ug mihagtok na sa alas-5:30 sa hapon. Wala pa gihapon si Chanda. Gibati na sa kabalaka si Isidra. Kaguol dili tungod sa bata. Apan sa kahadlok nga basin singhagan na usab siya ni Gerson kay nasakpang gipasagdan ang anak niini.
Mamahimong away na pod unya nila ug dili na hinuon siya makapamarayeg sa kapital pantong-its.
Nakapaminte si Isidra. Misaka sa balay ug nag-ilis.
“Panuway ni’ng bataa da. Gusto gyud sa maldita nga mag-away mi sa akong bana”, si Isidra pa sa kaugalingon dihang nag-atubang sa salamin kilid sa pultahan sa kuwarto nila ni Gerson.
Sakpan ta lang ka, guyoron ta gyud kang bataa ka gikan didto, naglungot-lungot si Isidra, ug sa iyang kalagot hapit pa mahagbong sa hagdan sa iyang pagkanaog.
Kinse minutos na lang ug orasyon na. Inanay nang mibukot ang dulom ug ang kahayag sa palibot anam-anam nga mi-awop. Misugod na usab ug kipat-kipat ang mga suga sa poste ug sa mga balay sa silingan.
Gisubay ni Isidra ang gamay nga dalan palahos sa sementadong haywey, padulong sa munisipyo. Ilawom sa mga suga sa poste, nga karon misiga na, misubay ang anino ni Isidra, namidpid sa dalan. Wala kaayo nangagi nga mga motor ug pedikab ug gipaspasan ni Isidra ang mga lakang.
Misulod sa compound sa munsipyo si Isidra. Sa iyang luyo, sa ibabaw, mipahipi sa nipis nga panganod ang taud-taod nang subang sa bulan. Mikisdom ang palibot luyo sa kidlap sa mga suga sa karsada.
Nabungkag iyang gi-areglar nga buhok ug milabyog pagtayhop sa huyohoy sa gabii. Gihapyod ni Isidra ang wala nga aping ug mipadayon. Nagsugod siya ug subay sa utlanan sa tangkungan.
Pipila ka mga gutlo, didto na si Isidra sa ganghaan sa parke. Miagi siya ilawom sa arko.
Sa unahan, pipila ka mga lakang, nakita ni Isidra ang nagbitay nga mga kadena sa duyan.
Ang takdol migimaw pag-usab ibabaw sa gitay-ang atop sa kanhi munsipyo. Mi-amag ang palibot. Mihagashas ang ilawom sa mga tiil ni Isidra, kanaas sa mga dahong larag nga iyang natamakan.
Gisangpit niya si Chanda. Agulo sa hangin ang mitubag.
Mitikang si Isidra. Sa iyang huna-huna, nagliyo-liyo ang kabalaka nga moabot na si Gerson ug wala pa sila ni Chanda sa balay. Luyo sa iyang dughan, nag-ulpot-ulpot ang laing kabalaka, nga samtang siya nagpaduol sa duyan, molabyog ngadto sa kahadlok sa usa nga dili niya matugkad.
Daw nakalimot siya sa kasilag niya sa bata. Uban sa iyang mga tikang, misuol sama sa ngutngot sa hubag ang kataslak nga kataposan niyang nabati niadtong tali-edad pa niya ang anak-anak.
Nakapangandoy siya nga duna unta siya’y krusipiho sa bulsa.
Sa atubangan niya ang duyan. Midali pagsantop sa iyang hunahuna nga atua na sa balay si Chanda ug uban si Gerson.
Puthaw kini nga pinugngan sa duha ka mga kadena. Uban sa tayhop sa hangin, miigot ang pisi nga puthaw. Inanay milabyog.
Lagubo ang dughan, mitalikod si Isidra. Sa hunahuna, giaghat ang namugnaw nga mga bagtak nga dad-on na siya sa ila.
Gialsa sa babaye iyang mga lakang nga nanlad-ok sa huwaw nga tutonlan.
Miigot pag-usab ang duyan. Ug gibingat.
Gibira.
Wala na madungog ni Isidra ang singgaak ug lagubo dihang mihapak sa iyang tangkugo ang puthaw sa labyog sa duyan.
—-30——
Nabunturan, Comval—Butuan City
Nov. 19-Dec. 8, 2006
Edit Comment
14. Bitoy Abad | March 19th, 2007 at 6:05 pm
Mga bay istasmbay o dili… siguro ang labing maayong buhaton ani kinahanglan ma haylo nato and Dep-ed nga magbaton ug alternative curriculum sa matag kurso sa college. Para makapili ang mga studyante sa visayas ug mindanao unsa-on nila pagtu-on ang ilang profesyon, sa ininglis o binisaya?
Edit Comment
15.
mindanaw | March 20th, 2007 at 4:03 pm
Uyon ko sa imong gikadugang kaubang Bitoy. Ang maestro-researcher ug ang gi pasidunggang Ateneo propesor nga si Macario Tiu (manunulat siya kauban nako sa www.mindanews.com) dunay gi gama nga papel akademiko (academic paper) mahitungod sa maong hisgutanan.
Tingali pwede humoun sa Dep Ed ug CHED (para sa kolehiyo) nga tun-an jud kining mga suggestion sama sa imong gibatbat sa taas.
kung makahigayun ko ako tong i-kabit diri sa Kinurisang Binisaya ang sinuwat. Mananghid usa ko.
Daghang salama!
Edit Comment
16. Jun P | April 8th, 2007 at 2:32 pm
Mga higala,alang sa inyong dugang kasayuran;Nahibawo
ba mo nga mas daghan ang bisaya kung itandi sa mga
tagawog o mga taga Luzon?Kana basi sa census.
Edit Comment
17. rico mandin | April 13th, 2007 at 11:34 pm
uyon kaayo ko na musagubang niani na resposibilidad sa pag suwat sa atong kaugalingong pinulungan, bisag dia ko sa lugar sa mga tagawog pero ang akong gibug-aton nagapabilin sa atong bisaya nga sinultian, kung tugutan ko ninyo na magpada ko ug kulom, mahitungod ni sa maayong balita para sa atong pag-adlaw adlaw na pagkaon sa atong kalag ang mga pulong sa dios daghang salamat.
Edit Comment
18. Pependayan | April 22nd, 2007 at 1:25 pm
Kaubang James,
Bisan tuod dugay kadtong imong suwat kabahin sa pulong nga “bay” pero motampo gihapon ko’g gamay. Sa akong pagtuo nga pulong nga “bay” usa ka street lingua kun kinanto nga termino nga buot pasabot “bayaw”. Gihimo ra ni nga mao ra og angga nga “bay” isip shortcut sa bayaw.
Salamat ug regards,
Ppndayan
Edit Comment
19. Samuel | April 29th, 2007 at 11:10 pm
Mas masabtan sa kadaghan sa Bukidnon and mantalaang Binisaya kay sa balita nga napatik sa Ininglis.
Unta dunay mantalaang Binisaya nga lakip ang tibuok Mindanao, dili lang ang Bukidnon, o mga rehiyong Dabaw ug Karaga. Binisaya man and pinulongan sa kadaghanan sa rehiyong Northern Mindanao (Cagayan de Oro), Zamboanga Peninsula (Pagadian), Dabaw (Davao), Karaga (Butuan) ug sa General Santos City.
Bahin sa “Bay” kaubang James, Ppndaya, ug Waltzib ang akong pagtuo gikan kini sa Binisayang “Sagabay” nga popular kaniadtong mga 1950’s. Ang “Sagabay” buot ipasabaut, kauban o “partner” sa iningles.
Edit Comment
20. Elsie B. Jabagjorian | May 18th, 2007 at 8:10 am
Nalipay ko og dako nga dunay manunulat og Binisaya. Kung dili ni nimo ipadayon ang atong sunltihan mapanas. Dili ka maglisod og himo niini. Lisod lang kong walay mo suporta. Mag kinahanglan gayod nga dunay mga Pilipino nga mga Bisaya mo suporta niini aron ikaw maka barog. Ganahan ko magbasa sa Binisaya aron dili nato malimtam ang atong pinulungan. Ako usa ka Butuanon. Malipay sab ko nga dunay mga Binutwanon.
Ang ESTAMBAY maayo ni nga topic kay ang halos mga ulitawong mga bag-ong graduate sa high school og college nga walay ma sudlan nga trabaho ang tawag nila ay “ESTAMBAY SA TARON” Dili angay kaminusan tungod kay lisod ang panginabuhi sa Pilipinas. Ang mga babaye arang-arang kay maka langyaw og dali tungod sa pag pa Domestic Helper sa kalain-lain nga nasod. Ug ang babaye dili maka estambay sa karsada kay dili man maayo tan-awon…
Maayo kaayo ni nga ediya. Hinaut nga ma saksispol ka sa imong pagka manunulat.
Taga Butuan
Elsie
Edit Comment
21. Malou | June 1st, 2007 at 9:36 am
Maayo kane mga balitaa Malipayon me nga naa pay naghatag ug importansya ayaw mo kabalaka kay daghan man mosuporta ane aku gusto ko ane mga puloa binisaya kay halos nwla naman gud atong pagkabisaya murag na cya na simple uban tao dli na gani kasabot ug nilaom nga binisaya malipay sad ko ug basa basa ane kay para sad mkatagbo na sad ko lalom na binisaya.daghn na mga tao dli na kau mogamit sa ilahang linguahe. peru kita mga tga mindanao mga book og genius sad ta kay kabalo ta magbinisaya kabalo sad ta tagalog ug english kanang mga tgalog looy dli kasabot sa binisaya hehe looy! libakon ra nato. salamat sa paghigugma sa atong mahal na linguahe.padayon ug ayoayo dha.
Malou:) Vancouver WA USA
Edit Comment
22. pong pong | June 11th, 2007 at 4:18 am
Padayon pag us-wag Mindanaw..dako kaayo nakong pasalamat nga akong na agi an kining blag. Nia ko karon dinhi sa hinugpong nasud sa amerika, nanimpalad, tungod kay pobre man. dako kaayo ni nga tabang nako sa kamingaw kay aron sab akong ma salmot ang akong gamay nga mga istorya dinhi sa nasud sa amerika…
mabuhay kamong tanan….
Edit Comment
23. gabrielle | June 14th, 2007 at 5:05 pm
nindot gyud paminawon ang pinulungang bisaya ilabina na sa pagpanaghisgot hisgot sa mga butang nga dunay kalabutan sa tong inadlaw adlaw nga mga buluhaton..mas daling masabtan ug dali sab magkasinabot… duna koy mga nahimatikdang mga ginikanan nga naningkamot gayud og gamit sa pinulungang tagalog ilabina sa pagpakig estorya sa ilang mga anak aron kuno dili maglisud og pakigsandurot ngadto sa eskwelahan …apan subo paminawon nga balikwaot na man hinoon paminawon kay gisagol man ang tagalog ug bisaya sama sa: anak anong oras man ang pasok ninyo sa school? (bisloglish) ambot lang kon unsa inyo tan-aw, mas maayo pang ibisaya na lang gayud ang panaghisgot kay tan-aw ko malibog hinoon ag bata niini.. makaingon ang bata niana og tagalog gihapon kadtong mga expression sama sa “man” o “gan”i nga ipapil sa pagestorya…
Padayon!